محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى

113

خلاصة الحكمة ( فارسى )

ايارج فيقرا ايارج فيقرا : بدان كه فيقرا به لغت يونانى مرّ است ، پس معنى ايارج فيقرا دواى مسهل اصلاح شدهء تلخ است و چون عمود و اصل در اين ايارج صبر است و آن تلخ است آن را ايارج فيقرا ناميده‌اند . و بعضى گفته‌اند : فيقرا به معنى صبر است ، يعنى ايارج صبر و اين ايارج اصل ايارجات صغار است و از استنباط استاد ابقراط و نافع است از براى امراض سر ، خصوص امراضى كه از ابخره باشد و تنقيهء معده مىكند و اسهال آن اندك است و دير مىباشد كه روز دوم اسهال كند و مواد از اعالى و اعماق بدن جذب مىكند و خداوند لقوه و گرانى گوش و زبان و استرخاى مثانه و ساير بدن را نافع و اوجاع مفاصل و قولنج را سودمند و قوتش تا دو سال باقى است . و بعضى گفته كه قوتش تا چهار سال باقى مىماند . مقدار شربت : شربتى از آن به نسخه‌اى كه عسل ندارد دو درم است . اسحاق گفته كه ايارج فيقرا مضر است به كليه . و مصلح آن : عناب است . و بعضى گفته كه مزاجش گرم است در آخر دوم . صنعت آن به نسخهء شيخ رئيس كه در قرابادين قانون ذكر كرده : مصطكى رومى ، دارچينى ، زعفران ، اسارون ، سنبل الطيب ، عود بلسان ، حب بلسان ، سليخه ، از هر يك ، يك جزء ؛ صبر سقوطرى ، دو چند مجموع ادويهء كوفته ، اجزا را جدا جدا كوفته ، بيخته وزن كرده همه را يك‌جا نموده ، در شيشه نگاه دارند . شربتى : دو درم با عسل و آب نيم گرم يا با يكى از دو مطبوخ افتيمون كه ذكر شد بياشامند . و اين نسخه نه جزء است و مزاجش گرم و خشك در آخر درجهء دوم و اصل و عمود در آن صبر است و داخل كرده شده ، دارچينى به سبب لطافت تا بدرقهء آن باشد و به منفعتى كه دارچينى را به معده و امعا و احشاها است دفع مضرت صبر از امعا و احشا و معده كند و مصطكى نيز به اين سبب داخل كرده و نيز به سبب آن كه حفظ قوت كند و سليخه نيز چنين است و زعفران از براى انضاج مواد و تقويت قلب و بسا باشد كه حادث